De geschiedenis van de Oostvaardersplassen is bijzonder. Toen in 1968 de Flevopolder was drooggemalen, bleef dit natte deel ongebruikt. De natuur greep haar kans en er ontstond een moeras met plassen, rietvelden en wilgenbossen. Het rietmoeras werd in korte tijd een verblijfplaats voor vele, vaak bijzondere vogelsoorten. Als broedgebied, schuilgebied of om voedsel te zoeken.
Het gebied dat we nu Oostvaardersplassen noemen bestaat uit een kern waar de natuur voorop staat, de ‘oude’ Oostvaardersplassen, ten noorden van de spoorlijn Almere-Lelystad. Daaromheen ligt een schil met bossen en halfopen boslandschap waar naast natuur vooral beleving en toegankelijkheid voorop staan.
De Oostvaardersplassen is samen met Marker Wadden, Lepelaarplassen en een deel van het Markermeer in 2018 uitgeroepen tot Nationaal Park Nieuw Land, één van de jongste nationale parken van Nederland. Het is een belangrijke halte op de vogeltrekroute tussen het hoge noorden en Afrika. De vier gebieden ondersteunen elkaar en hebben elk een eigen rol voor bijvoorbeeld vogels en vissen, als broedgebied, paaigebied en om voedsel te zoeken. In een korte film introduceren de boswachters deze gebieden en de bijzondere relatie die ze met elkaar en met de omgeving hebben.
De Oostvaardersplassen zijn een internationaal bekend vogelparadijs. De dijken rond het gebied zijn echte ‘vogelboulevards’. Bijna de helft van de Noordwest-Europese populatie grauwe ganzen komt naar de Oostvaardersplassen om te ruien en veel blijven om te broeden. Het is een van de belangrijkste broedgebieden voor lepelaars in West-Europa en het thuis van de helft van de in Nederland broedende baardmannetjes. De Oostvaardersplassen is ook rijk aan roofvogels. Vrijwel nergens kun je op één dag zoveel soorten gezien. En in 2006 hadden de Oostvaardersplassen een primeur: voor het eerst sinds de Middeleeuwen broedde er weer een zeearend in ons land.
Kenmerkend voor de Oostvaardersplassen zijn – naast de vele vogels - de grote grazers. De roedels edelherten en kuddes konikpaarden en Heckrunderen zijn niet te missen in het landschap. Ze spelen een sleutelrol in de dynamiek van het gebied. Heckrunderen en konikpaarden houden grazend het grasland in de Oostvaardersplassen open en de edelherten houden het struikgewas in toom.
De grote natuurlijke rijkdom betekent een grote verantwoordelijkheid voor het beheer. In de eerste plaats voor de 31 vogelsoorten die internationaal van belang zijn in het kader van de Natura 2000-status van het gebied, maar ook voor de hele biodiversiteit. Daarom kijken we steeds of het beheer nog wel passend is voor het gebied.
De Provincie Flevoland is sinds 2016 verantwoordelijk voor het beleid van de Oostvaardersplassen, Staatsbosbeheer voert het beheer uit. In 2018 is door de provincie Flevoland een nieuw beleid vastgesteld voor het gebied, gebaseerd op de adviezen van de commissie van Geel. Hierin staan vogels centraal. Dat betekent dat we de het gebied stap voor stap onder handen nemen en ook dat we het aantal grote grazers beperken door actief populatiebeheer. Dit om ervoor te zorgen dat de Oostvaardersplassen verder kan groeien als rijk vogelgebied en waar ook de mens kan genieten van de ruige natuur.
De gemaakte keuzes zijn vertaald in een Managementplan Oostvaardersplassen 2020-2027 (PDF, 39 MB) en leggen de basis voor de toekomst en de landschappen van dit bijzondere vogelgebied. Zie ook de folder Oostvaardersplassen, beheren voor biodiversiteit, landschap en beleving.
De komende jaren werken we aan een afwisselend en gevarieerd landschap in de Oostvaardersplassen, dat in verbinding staat met de omgeving. De soortenrijkdom aan planten, bodemleven, vogels en andere dieren - de biodiversiteit - krijgt hierdoor een impuls. Daarnaast krijgt de bezoeker de komende jaren nog meer mogelijkheden om dit natuurgebied te ervaren. De ontwikkelingen in het Oostvaardersplassengebied sluiten naadloos aan op de inrichting van Nationaal Park Nieuw Land. Hiervoor werkt Staatsbosbeheer samen met provincie Flevoland en andere partners.
In 2021 werden in het kader van het 'soortenjaar' voor het eerst een jaar lang waarnemingen van alle soorten in Nationaal Park Nieuw Land verzameld. De resultaten geven een indruk van de biodiversiteit in het nationaal park, inclusief de Oostvaardersplassen.
Het Trekweggebied langs de A6 is ingericht als ‘etalage’ voor de Oostvaardersplassen en Nationaal Park Nieuw Land. De waterpartijen en de afwisselende vegetatie vormen nu een ideaal foerageergebied voor kiekendieven. Door begrazing met runderen ontstaat een kruidenrijk grasland met ruigtes. Hiervoor wordt samen gewerkt met een lokaal boerenbedrijf - Bioboerderij Oosterwold - in het kader van natuurinclusieve landbouw. De graslanden tussen de A6 en de Trekweg worden nu begraasd door runderen, waarbij er gevarieerd wordt in begrazingsdruk.
In het nieuwe beheerplan voor de Oostvaardersplassen is het doel om een halfopen landschap te creëren, met naast open water en grasland voldoende riet, struwelen en ruigtes om de Natura 2000-doelen te borgen en de biodiversiteit te verhogen. Uitgangspunt is het behouden en verbeteren van het leefgebied van 31 vogelsoorten die afhankelijk zijn van het uitgestrekte wetland. Daarom werken we aan de ‘reset’ van het moeras in de Oostvaardersplassen, zodat er een groter, vitaler rietmoeras ontstaat als broed- en foerageergebied voor een groot aantal moerasvogels. Ook maken we onder meer stukken van het grasland in het gebied natter en investeren we in meer beschutting. Om de landschappelijke variatie te realiseren en sterfte door gebrek aan voedsel te voorkomen, sturen we op de aantallen grazers in het gebied. En om het gebied beter te kunnen beleven, breiden we de mogelijkheden voor bezoekers uit om de natuur te ervaren.
Een belangrijke maatregel uit het Natura 2000-beheerplan is het verbeteren van de waterverbindingen tussen het kerngebied van de Oostvaardersplassen en de omgeving. Hiervoor zijn een visslenk, onderling verbonden poelen en twee vispassages aangelegd. Stekelbaars en visetende vogels zoals de lepelaar profiteren hiervan.
Deze en andere opgaven voor de Oostvaardersplassen zijn vertaald in projecten om de natuurwaarden en de belevingsmogelijkheden verder te verbeteren. Bekijk alle lopende projecten.
Sinds het ontstaan van de Oostvaardersplassen eind jaren '60 wordt onderzoek gedaan naar de processen in het gebied. Van onderzoek naar de effecten van begrazing op de vegetatie tot de effecten van ‘droogval’ op de rietontwikkeling. De resultaten van dit onderzoek gebruiken we om het beheer te optimaliseren, met name voor vogels. Sinds 2018 wordt er ook onderzoek in het bredere verband We geven ook studenten van mbo, hbo en universiteiten de ruimte om onderzoek en monitoring te doen. Hiervoor zijn in het beheergebouw labruimtes ingericht.
