Nieuws
Dit jaar is het tien jaar geleden dat Nationaal Park Lauwersmeer werd uitgeroepen tot Dark Sky Park. Een bijzonder moment, want het markeert een decennium waarin donkerte hier niet alleen werd beschermd, maar ook steeds beter begrepen. Ter gelegenheid van dit jubileum lees je verhalen van mensen die verbonden zijn aan het gebied en het donker door de jaren heen hebben zien veranderen. Deze keer ben ik dat zelf.
Ik werk sinds 2011 als boswachter in het Lauwersmeergebied en ben vanaf het begin betrokken bij het Dark Sky Park. In dit eerste deel gaat het over het begin: over weerstand, misverstanden en de ontdekking dat donkerte meer is dan alleen ‘licht uit’. In deel twee vertel ik over hoe kleine veranderingen uiteindelijk groot effect bleken te hebben.
Toen ik hier kwam waren ze al bezig met proberen om Dark Sky Park te worden. Het was in die tijd een soort wedstrijd tussen de Boschplaat op Terschelling en het Lauwersmeer wie het eerste Dark Sky Park van Nederland zou worden. De Boschplaat won. De teleurstelling was voelbaar, maar al snel kwam de omslag: waarom niet gewoon proberen het tweede Dark Sky Park te worden? Vanaf dat moment ging het vooral om voorlichting, contact met de pers, mensen anders laten kijken en vooral het gesprek aangaan.
En dat gesprek was in het begin niet altijd makkelijk. Er was veel scepsis en weerstand tegen het idee van een Dark Sky Park. “De eerste die er verzuipt in de haven, is jouw schuld!” werd eens gezegd aan mijn bureau. De reden: het misverstand dat alle verlichting uit moest. Alsof het gebied volledig in het donker zou worden gezet. Dat was precies het eerste wat uitgelegd moest worden. Het idee is niet dat alles donker wordt, maar: overbodig kunstlicht is ongewenst kunstlicht.
Natuurlijk is licht op sommige plekken nodig: om de rand van een haven te zien, of om het sportveld van Zoutkamp te verlichten tijdens training van de Zeester. Maar niet alles hoeft de hele nacht verlicht te blijven. Als je er kritisch naar kijkt, dan is heel veel licht eigenlijk niet nodig. En licht dat niet nodig is, kan ook uit. Want kunstlicht heeft voordelen maar ook nadelen, en die nadelen noemen we lichtvervuiling.
Een van de eerste signalen dat lichtvervuiling echt effect heeft op de natuur kwam van trekvogels. Rond olie- en gasplatformen in de Noordzee werden grote groepen vogels gezien die in cirkels bleven vliegen, totdat ze uitgeput raakten en uiteindelijk op de platformen of in het water terechtkwamen. Dat riep de vraag op hoe dat kon, want deze vogels vliegen al generaties lang over de Noordzee in een min of meer rechte lijn.
Een van de verklaringen was dat vogels zich mogelijk oriënteren op natuurlijke licht- en kleurverschillen aan de horizon, zoals de rode gloed van de opkomende zon. Een vogel weet: de zon komt op met een rode gloed. Dus als je van noord naar zuid vliegt, dan moet je die gloed links houden. Dan vlieg je goed. Maar als die gloed van een platform komt in plaats van de zon? Dan vlieg je niet meer recht, maar ga je rondjes vliegen.
Daarom is op een aantal platformen gekeken naar de kleur van het licht. Waar eerst rood licht werd gebruikt, werd dat in sommige gevallen aangepast naar groen licht. Of die theorie volledig klopt, is niet met zekerheid te zeggen, maar het effect was wel zichtbaar: de problemen namen af. Tegelijkertijd is dat ook belangrijk om te benadrukken: wat voor de ene soort helpt, kan voor een andere soort juist weer nadelig zijn. Zo is groen licht bijvoorbeeld weer minder gunstig voor vleermuizen.
