Onderzoek onder de waterlijn

Gastbloggers aan het woord

Onze gastbloggers, Casper en Fleur, twee studenten van de masteropleiding Freshwater and Marine Biology aan de UvA vertellen meer: "De komende maanden gaan wij aan de slag om deze vragen te beantwoorden. In ons onderzoek richten we ons op de energie in het water wordt geproduceerd door planten en algen en die wij meten aan de hand van de hoeveelheid zuurstof aanwezig in het water. Daarnaast kijken we naar de zaadbank in de bodem en hoe verschillende manieren van waterbeheer hierop van invloed zijn.

Een belangrijk aspect binnen het gebied zijn de verschillende waterregimes. In delen van de Oostvaardersplassen wordt het waterpeil actief beheerd. Door de moerasreset stond het westelijke deel langdurig droog, terwijl het oostelijke gedeelte grotendeels onder water bleef. Door sensoren te plaatsen en monsters te nemen in deze verschillende gebieden, krijgen we inzicht in hoe dit waterbeheer de ontwikkeling van planten vanuit de zaadbank beïnvloed, evenals de productiviteit van het systeem, gedefinieerd als de mate waarin planten en algen biomassa en energie produceren.

Meten in het veld

Om de productiviteit van het aquatische ecosysteem te onderzoeken, worden 9 sensoren geplaatst in de wateren van de Oostvaardersplassen en de Lepelaarplassen. Deze meten dag en nacht factoren zoals temperatuur, licht, zuurstof en de geleidbaarheid. Vooral zuurstof vertelt ons veel, overdag produceren planten en algen zuurstof via fotosynthese, terwijl ’s nachts juist zuurstof wordt gebruikt door organismen zoals vissen, waterinsecten of bacteriën. Door deze dagelijkse schommelingen te meten, kunnen we berekenen hoeveel energie er wordt vastgelegd en gebruikt, oftewel hoe productief het systeem is.

Waterplanten vormen de basis voor het ecosysteem boven en onder water. In de rietkraag bijvoorbeeld broeden vogels, terwijl deze stengels onderwater zorgen voor beschutting voor insecten en jonge vissen. Verschillende soorten waterplanten zorgen ervoor dat het ecosysteem ruimte heeft voor allerlei soorten insecten, vogels en andere dieren. De zaden die deze planten produceren komen in de bodem terecht waardoor er een opslag aan mogelijke diversiteit ontstaat die klaarligt voor de volgende droogval. Deze planten ontkiemen namelijk vaker in laag water of als de plassen helemaal droogliggen. De moerasreset heeft hier dus waarschijnlijk veel impact op gemaakt. Om erachter te komen welke zaden er zijn opgeslagen en dus welke soorten er kunnen ontkiemen worden er bodemmonsters genomen om deze te onderzoeken. Door bodemmonsters te nemen in gebieden die droog zijn komen te liggen zoals de Grote Plas en in gebieden die onder water zijn gebleven zoals de Krentenplas kan het effect van de droogte op de zaden onderzocht worden.

Van het veld naar het lab

Naast metingen in het veld nemen we ook water- en bodemmonsters mee naar het lab. Daar analyseren we voedingsstoffen zoals stikstof en fosfor, die een belangrijke rol spelen bij de groei van planten en algen. Ook verzamelen we waterplanten- en algen om de biomassa te kunnen bepalen aan de hand van gewicht. Biomassa laat zien hoeveel plantenmateriaal aanwezig is en hoeveel energie er voor het ecosysteem beschikbaar is.

In de kassen van de universiteit worden de bodemmonsters gezeefd om de zaden te scheiden van de grond. Hierna worden deze uitgeplant en de soorten bepaald. Hiermee kan er onderzocht worden welke soorten waar aanwezig zijn, en in welke aantallen. Ook worden monsters onder water of juist drooggezet zodat het effect van hoog en laag water op de ontkieming van de zaden kan worden bepaald. Zo kunnen we weten welke soorten profijt hebben bij hoge of lage waterstanden.

Kennis opdoen voor natuurbeheer

Met dit onderzoek verkrijgen we inzicht in de werking van het watersysteem van de Oostvaardersplassen. Door de productie van waterplanten en algen, de dynamiek van de zaadbank in de bodem en de effecten van waterbeheer te bestuderen, kunnen we een duidelijk beeld krijgen van hoe het ecosysteem functioneert en reageert op veranderingen in beheer. Een lage productiviteit kan leiden tot een tekort aan voedsel en zuurstof voor organismen, terwijl een zeer productief systeem problemen zoals overmatige algen- en plantengroei kan veroorzaken. Met de data van de sensoren en het bodemonderzoek kunnen we dit in kaart brengen en beheerders concrete aanbevelingen geven, zoals het aanpassen van het waterpeil of het afwisselen van natte en droge periodes. We kijken ernaar uit om de komende maanden het veld in te gaan en te ontdekken hoe dit unieke gebied in elkaar steekt!

Dit studentenonderzoek is deel van het ‘Breathing Wetlands’ project dat wordt uitgevoerd door het Instituut voor Biodiversiteit en Ecosysteem Dynamica van de Universiteit van Amsterdam, in samenwerking met Nationaal Park Nieuwland. Contact informatie: Arie Vonk (j.a.vonk@uva.nl) en Harm van der Geest (h.g.vandergeest@uva.nl)