Nieuws
Het Dwingelderveld is het grootste natte heidegebied van West-Europa, maar kampt al jaren met verdroging. Daardoor hebben planten en dieren het zwaar. Al 15 jaar wordt gewerkt aan herstel door water langer vast te houden. Komende maanden starten we met de laatste ingreep: het dempen van sloten. Hydroloog Thomas de Meij: ‘Verdroging is een minstens zo groot probleem als stikstof.’
Je leest dit artikel waarschijnlijk in een van de wintermaanden van 2026 . Had je 100 jaar geleden geleefd, dan was het in deze tijd van het jaar absoluut niet mogelijk geweest om over de heide van het Dwingelderveld te lopen. Thomas De Meij, hydroloog bij Staatsbosbeheer: ‘Tot ver in het jaar was het hier een grote zeiknatte bende. Al die natuur die hier voorkomt is aan dat soort omstandigheden aangepast.’ Door menselijk ingrijpen veranderde dat. In Drenthe werd grootschalig ontwaterd, in landbouwgebieden, maar ook in de bossen van het Dwingelderveld. Die waren aangelegd als productiebos. Omdat de bomen die geplant werden niet gebaat waren bij hoge grondwaterstanden én omdat er regelmatig zware machines doorheen moesten om de bomen te oogsten, werden er sloten gegraven. Die sloten worden nu gedempt.
Door sloten te dempen werkt Staatsbosbeheer samen met de provincie Drenthe aan het herstel van de natuur in het Dwingelderveld. Het uiteindelijk doel is herstel van het oorspronkelijke watersysteem. ‘Wat je wilt is dat het regenwater de grond in zakt en geleidelijk naar de omliggende beekdalen afstroomt en zo het grondwatersysteem voedt’, aldus De Meij. ‘Nu wordt door de sloten gelijk al het regenwater afgevoerd. Daardoor is het het hele jaar veel te droog en daar kan de natuur niet tegen. Alle planten en dieren waar we het voor doen gaan nu achteruit en dat is echt een heel groot probleem. Je hebt hier bijvoorbeeld al van oudsher heel veel kleine heideveentjes. Die zijn qua biodiversiteit echt heel erg bijzonder. Er komen heel veel verschillende soorten voor, met name allerlei veenmossen en levermossen die niemand kent, maar die heel erg mooi zijn als je er veel aandacht voor hebt. Veenvormende systemen zijn in Nederland zeldzaam geworden, omdat ze overal afgegraven zijn. Daarom willen we ze hier graag behouden.’
Door de verdroging zijn er soorten die hier niet meer kunnen leven. Een soort die De Meij mist is het trapmos: ‘Het is een superzeldzaam mosje dat kenmerkend was voor natte heidevelden. Je herkent het direct door de typische blauwgroene kleur en de glanzende broedkorrels die als pareltjes overal op het plantje liggen. Deze soort is sinds de jaren zestig vrijwel verdwenen uit natte heidevelden door verdroging.’ Het verdwijnen van de ene soort, kan ook effect hebben op het voortbestaan van andere soorten. De Meij: ‘In de natuur is alles met elkaar verbonden. Soorten zijn van elkaar afhankelijk en vormen samen leefgemeenschappen. Uiteindelijk zijn ook hele spectaculaire soorten als de kraanvogel afhankelijk van het functioneren van het systeem als geheel.’
Het dempen van sloten is een belangrijke maatregel om de natuurdoelstellingen te kunnen halen die gelden voor het gebied. Het systeem dat we in het Dwingelderveld hebben met de unieke soorten die er leven is gebaat bij natte omstandigheden. Waar eerst de planten en dieren zich aan moesten passen, zal dit in de toekomst op sommige plekken en momenten gaan gelden voor bezoekers aan het gebied. De Meij: ‘We houden rekening met lokale wensen, zodat het echt niet overal ineens nat wordt. Van een Commissaris Cramerpad mag je verwachten dat je daar droog kunt blijven fietsen. Het is een belangrijk pad waar iedereen overheen gaat. Dat geldt niet voor alle paden. Het kan zo zijn dat in een natte wintermaand een wandelpad af en toe onder water staat. Dan trek je je laarzen aan en loop je een keer door een grote plas. Dat hoort er bij en wees daar ook blij om, want dat is het water dat we in de zomer nu tekort komen.’
Hoewel met het dempen van de sloten de meeste maatregelen die in het gebied genomen kunnen worden zijn gedaan, zijn we er nog niet volgens De Meij: ‘We doen wat we kunnen, maar het is absoluut nog niet genoeg. Er moet ook echt buiten het systeem wat gaan gebeuren. Dat hoeft niet perse heel ingrijpend te zijn en het kan sneller dan het nu gaat. Aan de zuidkant van het Dwingelderveld ligt bijvoorbeeld een hele diepe beek die water onttrekt uit het gebied. Daar wordt nu een gebiedsproces voor opgestart om daar iets aan te doen. Dat zijn maatregelen die heel erg veel opleveren.’
Meer weten over wat de werkzaamheden voor bezoekers betekenen? Ga naar Werken aan een natter Dwingelderveld
