Nieuws
Hoewel het herfstbos nog veelkleurig is, draagt de beuk daar dit najaar minder aan bij. Veel beuken hebben hun bladeren al voortijdig laten vallen en extra veel beukennootjes geproduceerd. Maar deze noodnootjes blijken vaak leeg te zijn. “Dat is slecht nieuws, voor de beuk en voor de dieren die beukennootjes nodig hebben om de winter door te komen”, zegt Staatsbosbeheer-bosadviseur Martijn Boosten. Wat is er aan de hand?
Zo’n vier procent van de bomen in de Nederlandse bossen is beuk. En vooral de beuken op zandgronden – waarop de meeste Nederlandse bossen staan – hebben het moeilijk. Omdat de wortels van beuken niet zo diep gaan, is hij grotendeels afhankelijk van regenwater. Daar was deze droge zomer een groot gebrek aan.
Zolang bladeren groen zijn, vindt er fotosynthese plaats. Hierbij zet de boom CO2 om in suikers; voor zichzelf om te groeien en voor daarvan afhankelijke mycorrhizaschimmels in de bodem. Als de temperatuur in het najaar daalt, trekt de boom de bladgroenkorrels uit het blad terug om de daarin opgeslagen voedingsstoffen te gebruiken. Na dat verdwenen groen blijven stoffen als caroteen en xantofyl in het blad over, wat voor de rode en gele kleuren zorgt.
Een boom in moeilijkheden kan ook voor noodbloei zorgen
Het snelle bladverlies van veel beuken is niet het enige teken dat het niet goed met ze gaat. Ook de grote hoeveelheid beukennootjes kan daarop wijzen. “De hoeveelheid vrucht is van meerdere factoren afhankelijk. Meestal wisselen jaren met veel en jaren met weinig beukennootjes elkaar af, omdat het een boom veel energie kost om nootjes te produceren. Ook de temperatuur in het jaar ervoor bepaalt de productie van vruchten. Maar een boom in moeilijkheden kan ook voor meer vrucht zorgen. Met deze noodbloei probeert hij nog voor zoveel mogelijk nakomelingen te zorgen. Het was dit jaar een gek gezicht; beuken die al hun blad al hadden verloren maar nog vol hingen met beukennootjes. Het kost veel energie om nootjes goed te ontwikkelen. Door het ontbreken van die energie zijn veel beukennootjes van beuken die last hadden van hittestress leeg gebleven.”
En dat heeft gevolgen in de rest van de voedselketen. Goed gevulde beukennootjes zijn een energierijke voedselbron voor bijvoorbeeld eekhoorns, bosmuizen, boomklevers en vinken. Ook voor wilde zwijnen zijn ze, naast eikels, cruciaal voor hun winterse vetlaag. Minder muizen en kleine bosvogels heeft weer direct effect op roofdieren als uilen, vossen en marters.
“Als Staatsbosbeheer hebben we natuurlijk geen directe invloed op productie van beukennootjes. Afwisselende jaren met veel en weinig beukennootjes zijn natuurlijk. Klimaatverandering komt daar nu als extra invloedfactor bij. Wat we wel kunnen doen, en dat doen we ook, is zorgen voor gevarieerd bos. Daarmee spreiden we de risico’s. Daarbij planten we ook meer bomen die beter tegen droogte kunnen, zoals de tamme kastanje en de ratelpopulier. Tegelijk helpt een gevarieerder bos ook bij het verbreden van het voedselaanbod voor dieren. Denk daarbij niet alleen aan dieren die vruchten eten, maar ook insecten die afhankelijk zijn van blad of stuifmeel als voedselbron. Hoe meer boomsoorten hoe meer verschillende dieren, aangezien boomsoorten verschillen in blad, vruchten en bloei.”
Martijn is heel benieuwd in hoeverre de beuken volgend voorjaar uitlopen. Maar hij maakt zich grote zorgen. “Als er hier en daar een beuk doodgaat, geeft dat juist weer licht en ruimte aan andere bomen of struiken. Dat hoort erbij. Maar als beuken grootschalig afsterven, tast dat het bosklimaat aan, wat het bos juist beschermt tegen weersextremen. Bovendien verdwijnen dan ondergronds de schimmels die van bomen afhankelijk zijn. Omdat bomen op hun beurt deze schimmels ook nodig hebben, is dat een ramp voor het bos.”
