Middenbosbeheer geeft hellingbossen nieuw leven

Flinke uitdagingen

Via het Buitenfonds van Staatsbosbeheer kwam ik in contact met Stichting Haagvalken. Deze stichting biedt ondersteuning voor natuurbeheer en toekomstig bosbeheer. Hoewel we vanuit onze eigen beheerteam en samen met collega's van team Advies & Projecten al veel doen voor deze bossen, hebben we natuurlijk te maken met klimaatverandering, stikstofdepositie, verdroging en verzuring. Samen vormen die ontwikkelingen een flinke uitdaging. Daarom zijn we erg blij met de donatie van Stichting Haagvalken. Dankzij deze bijdrage kunnen we middenbosbeheer uitvoeren in twee hellingbossen: één op de Putberg en één bij Crapoel.

Wat is middenbosbeheer?

Middenbosbeheer is een vorm van bosbeheer waarbij een oude vorm van bosgebruik in ere wordt hersteld. Het is eigenlijk een cultuurhistorisch gebruik. Denk aan een bos op een steile helling. Vroeger, toen er nog geen tractoren waren, waren zulke bossen lastig te bewerken. De hellingen waren simpelweg te steil. Daarom werden deze bossen vaak verdeeld onder verschillende bewoners. Iedereen mocht een deel van het bos benutten.

Een deel van de bomen werd gekapt voor het bouwen van een huis of schuur. Ander hout werd gebruikt om huizen te verwarmen of brood te bakken. Mensen kapten steeds maar een klein deel van hun bosperceel. Anders zouden ze in de jaren daarna niet genoeg hout hebben om van te leven. Bovendien dachten ze vooruit: ook hun kinderen en kleinkinderen moesten nog kunnen oogsten uit hetzelfde bos. Zo ontstond een gevarieerd bos met kleine open plekken. Hazelaars werden laag afgezet, waardoor er meer licht op de bosbodem viel. Tegelijkertijd bleven grotere bomen staan en zorgden zij voor gedeeltelijke schaduw. Na verloop van tijd liepen de hazelaars weer uit en keerden ook andere struiken terug.

Goed voor biodiversiteit

De afwisseling van licht en schaduw bleek ideaal voor voorjaarsflora en verschillende inheemse orchideeën. Samen met de struiklaag en de grotere bomen zorgde dit voor een grote biodiversiteit. Ook insecten, vlinders, vogels en zoogdieren profiteerden hiervan. Het bos bood voedsel, schuilplaatsen en verschillende leefgebieden, waardoor veel soorten er een geschikte plek vonden.

Waarom verdween deze bosvorm?

Na de Tweede Wereldoorlog veranderde het gebruik van bossen sterk. Kunstmest werd steeds vaker toegepast in de landbouw en vanaf de jaren vijftig werden woningen meer en meer verwarmd met kolen en later aardgas. Hierdoor nam de behoefte aan brand- en bouwhout af. Ook in de hellingbossen werd steeds minder gezaagd. Daardoor kwam er minder licht op de bosbodem terecht. Voorjaarsflora kreeg het steeds moeilijker en de biodiversiteit nam geleidelijk af.

Wat gebeurt er nu in de praktijk?

Met deze speciale donatie verwijderen we essen, een boomsoort die zwaar wordt getroffen door essentaksterfte. Daarnaast zetten we plaatselijk struwelen af, voornamelijk hazelaar, en verbeteren we de lichtomstandigheden op de bosbodem. Waar nodig planten we komend plantseizoen nog inheemse boom- en struiksoorten aan. Door deze maatregelen beperken we verruiging en braamontwikkeling. Voorjaarsbloeiers en zeldzame bosflora krijgen meer kansen, terwijl de biodiversiteit en daarmee de ecologische waarde van het bos worden versterkt.

Bijzondere soorten krijgen weer kansen

Om een lang verhaal kort te maken: met het middenbosbeheer dat we nu kunnen uitvoeren, herstellen we niet alleen een oude cultuurhistorische beheervorm, maar ook de biodiversiteit die daarmee verbonden is. Soorten als purperorchis, eenbes, mannetjesorchis, grote keverorchis, bergnachtorchis, echte guldenroede, bleek bosvogeltje en het rode peperboompje zijn afhankelijk van de omstandigheden die door dit beheer ontstaan. We zien deze soorten in de hellingbossen weer beter tot hun recht komen. Kom je ook eens kijken in onze prachtige Zuid-Limburgse hellingbossen?