Van plaggen tot vlinders: de heide leeft!

Helpt steenmeel de heide gezonder te maken? 

Op 19 mei kwamen onderzoekers, natuurbeheerders en de provincie bij elkaar op de heide. Ze keken samen naar 10 jaar onderzoek naar de effecten van het opbrengen van verschillende soorten steenmeel. Steenmeel is een (deels) natuurlijk middel dat op de heide wordt gestrooid om de bodem minder zuur te maken - en mineralen aan te vullen. 
 
Er zijn vier soorten steenmeel getest: Soilfeed, Lavagruis, Biolit en Dolokal. Op plekken waar steenmeel is gestrooid, ziet de heide er met het blote oog beter uit. Toch zijn de wetenschappelijke verschillen niet altijd groot genoeg om met zekerheid te zeggen welk middel het beste werkt. 
 De conclusie is duidelijk: steenmeel kan helpen, maar het is geen wondermiddel. Voor een gezonde heide zijn meer dingen nodig: minder stikstof in de lucht, begrazing, een goede waterhuishouding en verbinding met andere natuurgebieden. Zolang dat niet in orde is, remt steenmeel alleen de achteruitgang. Het lost het probleem niet op. 

Met schop en handen: vrijwilligers herstellen de heide 

Afgelopen seizoen trok de Strabrechtse Heidebrigade er weer op uit. Dit groepje van bijna twintig vrijwilligers (vroeger de Blauwe Brigade, maar sinds dit voorjaar omgedoopt) werkt met schop en handkracht aan het herstel van de heide. En dat is te zien! 

Ze verwijderen met de hand de bovenste, vermoste en verzuurde grondlaag. Dit heet plaggen. Daarna strooit de brigade lavagruis over de kale bodem. Op vochtige plekken wordt ook zaad van de klokjesgentiaan verspreid. Die plant is onmisbaar voor het gentiaanblauwtje, een zeldzame vlinder die in de toekomst misschien opnieuw uitgezet kan worden. 

De brigade werkt in opdracht van de boswachters ecologie van Staatsbosbeheer. Het doel is om leefgebied te herstellen voor kwetsbare vlindersoorten zoals het gentiaanblauwtje, de heivlinder en de kommavlinder. Maar ook andere dieren profiteren mee: de blauwvleugelsprinkhaan, de levendbarende hagedis, de harkwesp en zandloopkevers vinden hier een thuis op de warme, open grond. 

Het mooie van handmatig werken? Je hoeft geen grote, zware machines te gebruiken. Dat is beter voor de natuur én voor de omgeving. En bedenk eens wat je in tien jaar kunt bereiken met ouderwetse handkracht — en met een groep mensen die echt betrokken is bij de heide. 

Het RIVM meet de voortgang

Het RIVM (het instituut dat de gezondheid van mensen en natuur in Nederland in de gaten houdt) heeft dit voorjaar een speciale meetplek ingericht op de Strabrechtse Heide. Op een stuk ongestoorde, droge heide worden nu metingen gedaan aan lucht, bodem, water en planten. 

Nieuw is dat het RIVM ook naar de vegetatie kijkt en bladchemie meet. Zo ontstaat een volledig beeld van hoe de natuur hier functioneert en wat de invloed is van stikstof en andere stoffen uit de lucht. 

Staatsbosbeheer werkt graag mee aan dit onderzoek, zolang het ons natuurbeheer niet in de weg staat. Slim opgelost: de meetpunten zijn in april 2026 gemarkeerd met middelen die onder de grond zitten en elektronisch zijn op te sporen. Zo kunnen machines gewoon hun werk doen (maaien en begrazen) zonder dat de meetpunten worden verstoord. 

De heide heeft de toekomst 

Of het nu gaat om wetenschappelijk onderzoek, vrijwilligerswerk of slim monitoren: op de Strabrechtse Heide wordt hard gewerkt aan een gezonde toekomst voor dit bijzondere gebied. Elke kleine stap telt. Meer informatie over hoe de GGA-partners dit plan verder vormgeven.

Wil jij zelf iets bijdragen? Kom eens kijken op de Stabrechtse Heide, of meld je aan als vrijwilliger bij de Strabrechtse Heidebrigade via de contactgegevens onderaan deze pagina.