Het bos een handje helpen

Vraatschade door damherten

In een bos gaat natuurlijke verjonging meestal vanzelf. Als bomen en struiken oud genoeg zijn en er valt voldoende licht op de grond door het afsterven of door het verwijderen van bomen, verjongen de meeste soorten zichzelf. In veel bossen zal, als je niets doet, vanzelf een onderbeplanting komen van esdoorn, eik, meidoorn, lijsterbes of liguster, afhankelijk van de grondsoort en de omstandigheden.

In de Boswachterij Westerschouwen verloopt dit wat minder voorspoedig; de loofbomen verjonging zich wel, maar de vele damherten zijn dol op kiemplantjes en de jonge blaadjes van de boompjes. Elke keer weer worden de jonge bomen en struiken door de herten teruggesnoeid tot een bonsaiboompje.

Ontstaan van de Boswachterij

Zo'n honderd jaar geleden zijn de Oostenrijkse en Corsicaanse dennen in de Boswachterij aangeplant om de ‘woeste gronden’ vast te leggen oftewel om het overstuiven van de akkertjes en boomgaarden van de boeren rondom de dorpen tegen te gaan. Dennen groeiden relatief goed op het schrale zand en hun hout was bovendien hard nodig voor de Limburgse mijnen. Nu staat er een prachtig bos, maar het was niet eenvoudig: de jonge boompjes raakten ondergestoven, werden aangevreten door konijnen of gingen dood door het gebrek aan water.

Van naaldbos naar gemengd bos

Door de schrale bodem en de overheersende zeewind duurde het lang voordat deze dennenbomen een bos vormden. En ondertussen kwam het besef dat een gemengd bos veel interessanter is voor de biodiversiteit dan alleen een naaldbos met hier en daar wat loofbomen in de zogenaamde brandwerende zones. Er werden in de loop der jaren steeds voorzichtig, verspreid over het bos wat dennen gerooid om meer plaats te maken voor loofhout. Je vindt er nu prachtige esdoorns, eiken, beuken en berken. Meer inheemse soorten = meer biodiversiteit.

Boomkorven en enclosures

Waar de omstandigheden goed genoeg zijn, zie je natuurlijke verjonging van diverse soorten. Maar door de vraatschade van de damherten blijven sommige bomen en struiken klein. Soms staan ze al dertig jaar te ‘overleven’: er komt elke keer nieuw blad aan, maar dat wordt meteen opgegeten. Om die reden zijn er zo’n duizend boomkorven geplaatst. Wie goed kijkt ziet hier een klein boompje staan, dat nu eindelijk ongestoord kan uitgroeien tot dat het boven het bereik van de damherten is gegroeid. Deze boompjes of struiken zijn niet aangeplant maar door natuurlijke verjonging opgekomen. En wie goed in zo’n boomkorf kijkt ziet dat hier ook varens, kamperfoelie of liguster opkomt: als een soort mini-reservaat.

Ondertussen zijn vijf ‘enclosures’ gemaakt. Op vijf locaties, verspreid door de hele boswachterij zijn stukken bos uitgerasterd waar geen damherten, reeën of mensen in kunnen. Hier kunnen de soorten die door natuurlijke verjonging ontkiemen uitgroeien tot volwassen struik, plant of boom. Zodra de natuurlijke verjonging hoger is dan de damherten, worden deze tijdelijke boomkorven en rasters weer weggehaald.

Extra zaden in de grond

Om de natuurlijke verjonging te helpen zijn er extra zaden van bomen uit de omgeving opgeraapt en uitgezaaid in de enclosures. Met dank aan de mannen van Binnenwerk, die deze klus hebben geklaard.

Loop er eens langs, je ziet nu al het verschil in het bos: paddenstoelen verschijnen, varens komen op, liguster herstelt zich en de kamperfoelie klimt omhoog. En straks zullen daar ook eiken, tamme kastanjes en andere soorten ontkiemen en uitgroeien tot grote bomen.