De ambities op een rij
In 2030 13.000 ha nieuw bos, in 2050 60.000 ha bos gerevitaliseerd. Aldus de Brabantse bossenstrategie van de provincie. Ook Staatsbosbeheer heeft een ambitieuze doelstelling voor Brabant: 1000 ha nieuw bos erbij op haar terreinen. Dit plantseizoen (2025/2026) plantte Staatsbosbeheer 30 hectare in Brabant. Specifiek op locaties in het Mastbos, Chaam, Starkriet, Deurne, de Maashort, Wijboschbroek, St Anthonis, de Makken en in het Raamdal. Conclusie? We zijn op weg, maar de uitdaging is groot.
Elke vierkante meter telt
We spreken Marcel Vermeulen, projectleider bij Staatsbosbeheer Noord-Brabant en verantwoordelijk voor Nieuw Bos. “We hebben inderdaad een hoge ambitie. In Nederland heeft elke vierkante meter een functie. Het is daarom lastig om ruimte vrij te maken voor bos. We hebben als terreinbeheerder zijnde ook geen 1.000 hectare klaarliggen. Maar we kijken kritisch naar eigen gebieden. Zijn er percelen die goede mogelijkheden voor bos hebben of zijn er nieuwe percelen aan te kopen waar bos op gerealiseerd kan worden? Daarnaast kijken we naar de provincie. In haar bossenstrategie stelt ze heldere doelen. Ruimte vrijmaken voor nieuw bos is daarvoor essentieel.”
Van schop in de grond tot slimme voorbereiding
Dan breekt het plantseizoen aan. Het plantseizoen voor bomen loopt van de derde woensdag in november tot de derde woensdag in maart. Gat graven, boompje erin, klaar. Zou je denken. Het ligt natuurlijk iets genuanceerder, legt Marcel uit. “Voordat de eerste boom de grond in gaat, is er veel werk verzet. Denk aan het aanvragen van vergunningen, het aanbesteden van het werk, het op tijd beschikbaar zijn van juiste boomsoorten en het maken van beplantingsplannen. Dat begint met onderzoek naar de bodem. Met wat voor bodem hebben we te maken? Hoe is deze samengesteld en welke soorten bomen horen daarop? Maar ook: is er vroeger puin gestort? Zitten er niet gesprongen explosieven in de grond? Moeten we rekening houden met beschermde diersoorten die in de omgeving leven? In de Raamvallei (gebied rond de rivier de Hooge Raam) bleken er archeologische waardevolle objecten aanwezig. Dat maakt dat we in sommige gedeelten niet kunnen planten omdat (kostbaar) nader onderzoek nodig is.”
Machines waar het kan, handwerk waar het moet
Bomen planten gaat zoveel mogelijk machinaal. De machine vervoert het materiaal, trekt de voren en maakt ze dicht. Er komt nog wel een mens aan te pas om de boom de grond in te zetten. Wat doe je als de grond te nat is voor machines? “Dan planten we helemaal met de hand”, glimlacht Marcel. “Dus sjouwen, gaten graven, planten en dichtgooien. In de Makken en het Wijboschbroek hebben we alles met de hand geplant. Machinaal is geen optie, dan rijd je alle grond kapot of de machine loopt vast.” Met de hand planten lijkt makkelijk, maar moet zorgvuldig gebeuren. “Onder leiding van een boswachter of een projectmedewerker krijgen de planters instructie. De boom plant je recht, in een gat dat groot genoeg is, op de juiste diepte en weer goed aangevuld met grond. Zo geef je de boom de beste start.”
Na het planten begint het pas echt
Het boompje staat. En dan? Marcel: “Dan is het duimen voor de juiste omstandigheden. Het moet niet te nat zijn, want dan verzuipt zo’n boompje. Te droog is ook niet goed. Water geven doen we trouwens zelden, want we willen dat de boom diep gaat wortelen. Hoe dieper de wortels gaan, hoe groter de kans dat de boom tegen een stootje kan.”
Strijd tegen smikkelend wild
En dan hebben we het nog niet over smikkelend wild. Voor reeën zijn jonge boompjes favoriet in hun menu. Geen maatregelen betekent: binnen een paar dagen je hele aanplant weg. Marcel vertelt dat vraat lastig te voorkomen is. “We zijn al jaren aan het experimenteren wat de juiste manier is om jonge aanplant te beschermen. De beste manier is een heel bosvak omheinen met een hoog raster. Maar dat is duur en ziet er voor bezoekers niet uitnodigend uit. Kokers om de boompjes heen zetten is een optie. Maar dat is bewerkelijk omdat je ze steeds moet controleren, ze zijn kostbaar en visueel niet aantrekkelijk. Sinds kort experimenteren we met reeblocks. Dat zijn hekken van lokaal hout, die na jaren vergaan en opgenomen worden door het bos. Als dat gebeurt, zijn de jonge boompjes groot genoeg om bestand te zijn tegen wat geknabbel.”
Slim mengen voor een sterk bos
Door het planten van verschillende boom- en struiksoorten wordt het bos aantrekkelijk voor dieren, planten en mensen. Het wordt ook veerkrachtiger, dus beter bestand tegen de gevolgen van klimaatverandering. Met een gemengd bos kunnen toekomstige generaties beter inspelen op maatschappelijke wensen. “Welke soorten waar tot ontwikkeling komen, hangt af van de bodemgesteldheid en de waterhuishouding. In natte gebieden planten we meer els en wilg; in droge gebieden meer eik en beuk.
De kracht van rijkstrooisel soorten
Daarnaast hebben we op arme gronden of voormalige landbouwgrond meer oog voor zogenaamde rijkstrooisel soorten zoals ratelpopulier en zoete kers. De bladeren die deze bomen laten vallen zorgen ervoor dat de bosbodem zich sneller en beter ontwikkelt en meer vocht kan vasthouden. Dit seizoen hebben we ook soorten als esdoorn, zwarte els, ruwe berk, grove den, winterlinde, tamme kastanje en fladderiep geplant”, somt Marcel op.
Veel planten, weinig overhouden (en dat is oké)
Bij het planten houdt Staatsbosbeheer rekening met uitval. Marcel: “We planten zo’n 4.000 bomen per ha. Over 10 jaar zijn daar rond de 40 bomen van over.” Daarbij spreiden we de risico’s. “Een compleet bos in één keer neerzetten is niet handig. Immers, weersomstandigheden verschillen, de bodem heeft te maken met verzuring en verdroging; allemaal zaken waar we rekening mee moeten houden. Met alleen planten ben je niet klaar: nieuw bos vergt nazorg. Het gezegde ‘boompje groot, plantertje dood’ is heel reëel. Pas over 50 jaar hebben we een goed beeld van hoe de aanplant van nu zich heeft ontwikkeld.”
Waarom nieuw bos onmisbaar is
Staatsbosbeheer vindt het belangrijk dat er in Nederland meer bos komt. Meer bos is belangrijk voor klimaat, biodiversiteit, duurzame houtproductie en recreatie. Bos legt CO2 vast en levert daarmee een bijdrage aan het terugdringen van de hoeveelheid CO2. Volgens het Nederlandse Klimaatakkoord moet die hoeveelheid in 2030 met ten minste 49% verminderd zijn. Naast CO2-vastlegging heeft bos nog meer functies: het is leefgebied voor veel plant- en diersoorten, je komt er om te ontspannen en de natuur te beleven en bos is de bron van de hernieuwbare grondstof hout.
Samen maken we nieuw bos mogelijk
Marcel kijkt tevreden terug op een goed plantseizoen. “Het is fijn te merken dat steeds meer organisaties het belang inzien van nieuw bos. Het bos dat Staatsbosbeheer plant in Brabant wordt mede mogelijk gemaakt door bijdragen van het ministerie van LVVN, Trees for All, Heijmans en het Groen Ontwikkelfonds Brabant. De Brabantse bossenstrategie die door de provincie is opgesteld, helpt ook bij het verwezenlijken van onze doelen.”
Achteroverleunen? Zeker niet
Is het dan nu tijd om lekker achterover te leunen? Marcel schudt zijn hoofd. “Naast het realiseren van nieuw bos en het verzorgen daarvan, houden we ons ook bezig met het gezonder maken (revitaliseren) van bestaand bos. Want het meest van het bos in Nederland staat er al. Deze bossen lijken gezond, want er zitten blaadjes aan de bomen maar helaas zien we dat verdroging en verzuring een enorme impact hebben op bomen. Tijd om ook daar iets aan te doen. Er is nog genoeg werk aan de winkel!”
