Aan het werk voor de eikenzandbij

Een onverwachte herontdekking

In de jaren zeventig werd op de stuwwal bij Nijmegen de grootste bekende populatie eikenzandbijen ooit gevonden. Helaas werd na 2000 de eikenzandbij niet meer gezien en leek zij uit het gebied geheel verdwenen.

Prioritaire soort

Vanwege haar zeldzaamheid kreeg de eikenzandbij in 2015 van de provincie Gelderland de status van prioritaire soort. Dit betekende dat er extra maatregelen getroffen konden worden om het leefgebied van de bij te herstellen. EIS Kenniscentrum Insecten schreef een beheeradvies voor de weide waar de voormalige populatie gevestigd was en dit plan werd na goedkeuring van de Provincie Gelderland uitgevoerd door Vereniging Nederlands Cultuurlandschap (VNC).

Een vreugdedansje

Na jarenlange beheerwerkzaamheden en monitoring werden er in mei 2025 zes eikenzandbijen in het terrein gevonden. En dat op enkele tientallen meters afstand van de plek waar zo'n vijfentwintig jaar geleden de populatie gevestigd was! Je snapt wel dat de onderzoekers van EIS Kenniscentrum Insecten een vreugdedansje maakten toen ze deze geweldige vondst deden.

Een netwerk van leefgebieden

Om ervoor te zorgen dat de populatie van de eikenzandbij niet alleen blijft bestaan, maar zich ook verder kan verspreiden, is er een herstelplan geschreven om het leefgebied van de soort uit te breiden. In dit plan staan maatregelen om op verschillende plekken langs de stuwwal het leefgebied van de bij te verbeteren of te herstellen, waaronder op de Duivelsberg. 

Wat doen we precies?

Omdat Staatsbosbeheer eigenaar is van vijf van de zeven werklocaties en we het natuurlijk ontzettend gaaf vinden dat de eikenzandbij terug is, zijn wij nauw betrokken bij de werkzaamheden. De werkzaamheden die plaatsvinden zijn kleinschalig en echt gericht op het uitbreiden van het leefgebied. Zo wordt er op verschillende plekken gewerkt aan het omvormen van stukken bos tot hakhout. De bomen worden dus niet weggehaald, maar afgezet tot net boven de grond waardoor er weer massaal nieuwe scheuten gaan groeien. Dit verandert ook de vorm van de boom. Hierdoor vermindert de schaduwwerking waardoor het geschikter wordt gemaakt voor de eikenzandbij, omdat de bij haar nesten het liefst graaft in zonbeschenen hellingen. Daar profiteren ook andere grondnestelende bijen van. Zo helpen de maatregelen niet alleen (hopelijk!) de eikenzandbij, maar zijn ook andere soorten erbij gebaat. Hakhoutbeheer heeft bijvoorbeeld ook een grote meerwaarde voor het vliegend hert. Verder zullen er een aantal extra maairondes uitgevoerd worden op specifieke percelen. Dit is nodig om te zorgen voor meer openheid, bijvoorbeeld het terugdringen van adelaarsvaren en braam om verruiging tegen te gaan. Op andere plekken worden in bosranden bepaalde boomsoorten (zoals esdoorn) weggehaald. Hier komen inheemse bloeiende struiken voor in de plaats. Denk aan: wilde appel, sporkehout, brem en wilde kers. De struiken vormen een belangrijk onderdeel van het leefgebied van veel soorten, waaronder bijen en andere bestuivers, vogels en zoogdieren.

Werken aan een toekomst voor de eikenzandbij

De eerste werkzaamheden zijn begin 2026 gestart. Het project loopt naar verwachting door tot eind 2027. Hopelijk zorgen de maatregelen ervoor dat de eikenzandbij niet alleen blijft, maar zich ook verder verspreidt over de stuwwal. Daarmee helpen we niet alleen deze zeldzame soort, maar versterken we tegelijkertijd de biodiversiteit van het gebied.

Benieuwd geworden naar de eikenzandbij? Lees het nieuwsbericht op Nature Today en luister naar het radiofragment van Vroege Vogels waarin de herontdekking van de eikenzandbij centraal staan.