Nieuws
Mijn collega's ecoloog Arnoud-Jan Rossenaar en boswachter Marieke Schatteleijn wilden in het programma BinnensteBuiten de soortenrijkdom van de Coepelduijnen onder de aandacht brengen. Ik gidste hen in juli over de noord- en zuidhellingen van het gebied, op zoek naar kenmerkende en zeldzame natuurpareltjes. De uitzending is vanavond om 19.10 uur te zien op NPO2 en vanaf morgen terug te kijken.
Op de duinhellingen bloeit in de zomernachten van mei tot en met augustus de nachtsilene. Het duurde even voor ik deze overdag bescheiden plant vond. In het daglicht is er geen reden voor de bloemen om de frêle witte bloemblaadjes te openen en verlokkelijke geuren te verspreiden. In de nacht opent de bloem zich, klaar om nachtvlinders te ontvangen. De eerste nacht reiken de buitenste meeldraden naar vlinders die worden verleid om er vervolgens het stuifmeel los te laten. De tweede nacht is het de beurt aan de binnenste meeldraden. De derde nacht ontvouwen zich de stempels, klaar om het stuifmeel te ontvangen. Met deze strategie wordt zelfbestuiving voorkomen en zal iedere nieuwe plant die uit de zaadjes opkomt zich onderscheiden van de moederplanten.
Na de zoektocht op droge kalkrijke zandhellingen is mijn volgende missie er één aan de randen van natte duinvalleien. Coepelduijnen is het bolwerk van een zeldzame orchidee: hondskruid. Net als alle orchideeën is deze afhankelijk van schimmels in de bodem waarmee het stofzaad in samenwerking tot ontwikkeling komt. Eenmaal tot wasdom gekomen slaat de plant reserves op in wortelstokken. Niet altijd zijn de omstandigheden gunstig genoeg om te bloeien. Zo is dit jaar een matig jaar. We hebben maar één plant gevonden tijdens de voorbereiding van de filmopnamen.
Dan valt mijn oog op het zachte roze van de piramidevormige bloeiwijze van een pas ontloken hondskruid. Dit jaar dus niet één maar twee planten. Heel onrustig word ik niet van deze matige score. Door een duinvallei te plaggen en een andere vallei tot in de bovenste zandlaag te maaien, chopperen noemen we dat, zijn op die plekken de omstandigheden voor de trots van de Coepelduijnen in de komende jaren uitstekend.
Hier werken beheerder en natuur in een nauwgezet samenspel. Steeds ontstaan zo op verschillende plekken leefgebieden voor bijzondere soorten. In een groot duingebied doet de dynamiek van wind, zon en regen dit van nature. De duinen zijn echter te smal geworden door menselijke inrichting en worden negatief beïnvloed door stikstof en klimaatverandering, zodat dit natuurlijk samenspel is verstoord. Reden om als verantwoordelijk beheerder met kennis en kunde aan de slag te gaan, samen met de natuur. En wie weet, als de weersomstandigheden gunstig zijn en het beheerwerk zijn vruchten afwerpt, zou het me niet verbazen als we in 2027 honderden exemplaren tellen.
In de rand van de duinvallei valt mijn oog op een vreemde plant, een soort zonder bladgroen, een bremraap. Bremrapen onttrekken hun voedingstoffen door zich vast te klampen aan de wortels van andere planten. Met enig zoeken ontdek ik aan de voet van de bremraap enkele blaadjes van het bitterkruid. De bremraap staat in bloei. Dat kan ik niet zeggen van het bitterkruid. Als gastheer van de parasitaire bremraap is er zoveel energie aan haar wortels onttrokken dat ze niet tot bloeien komt. Het geeft mij wel de aanwijzing om de bremraap op naam te brengen. Het is niet de algemenere walstrobremraap, een soort die parasiteert op gladde walstro, maar een bitterkruidbremraap.
Op mijn knieën in de duinvallei moet ik oppassen dat ik geen zeldzame planten knak. Coepelduijnen is niet voor niets in het bloeiseizoen gesloten voor mensen. Alleen voor deze filmopnamen maken we een uitzondering. We leiden de filmploeg voorzichtig door de kwetsbare vegetatie. Na het bloeiseizoen is het gebied open en mag je, weliswaar zonder gravende en poepende honden, hier vrij struinen. Het struinen is essentieel voor de openheid van het gebied. Doordat de bewoners van de zeedorpen eeuwenlang gebruik hebben gemaakt van de duinen om aardappels te telen, enkele stuks vee te weiden en netten te boeten is een afwisseling ontstaan in voedselrijke en voedselarme plekken in de kalkrijke duinen. Die afwisseling, in combinatie met natte duinvalleien en zuid- en noordhellingen, maakt die enorme soortenrijkdom mogelijk.
Een combinatie van nauwkeurig beheer, kleinschalige projecten en matig openstellen voor recreanten zorgt voor het behoud van Coepelduijnen als parel in het Nationaal Park Hollandse Duinen. Al peinzend kijk ik om me heen. Dan valt mijn oog plots op een van de mooiste van de Nederlandse orchideeën, de moeraswespenorchis. En, nu ik eenmaal een exemplaar gespot heb, zie ik de volgende en de daaropvolgende. Ik zit in een ongekende weelde aan inheemse bloemen.
De uitzending van BinnensteBuiten over de planten in de Coepelduynen is te zien op maandag 14 september 2026 om 19.10 op NPO2 en wordt herhaald op zaterdag 19 september om 18.45 uur.
