Thema

Monumenten beheren

In onze natuurgebieden ligt een groot aantal monumenten. Juist de combinatie van bijzondere natuur en ons cultureel erfgoed, maakt voor velen een bezoek extra aantrekkelijk. En terecht. Het goed onderhouden en toegankelijk houden van deze monumenten zien wij dan ook als een belangrijke taak.
Monumenten

Zorgvuldig beheren

Wij beheren niet alleen de natuur maar zorgen ook voor de monumenten in onze gebieden. We beheren landgoederen, buitenplaatsen, historische tuinen en woonhuizen in onze gebieden. Daarnaast bezitten we boerderijen en religieuze, militaire en industriële monumenten. Er zijn zo’n 900 monumenten aan onze zorg toevertrouwd. Er zitten kastelen, forten, kazematten en sluizen tussen, maar ook landgoederen, buitenplaatsen en monumentale huizen. Ruim een kwart van onze monumenten zijn archeologisch van aard, zoals hunebedden en grafheuvels. De hunebedden zijn ongeveer 5000 jaar geleden gebouwd en de daarmee de oudste monumenten.

Cultureel erfgoed

Bijna al die monumenten getuigen van een bijzonder samengaan van natuur en cultureel erfgoed. Van de zeldzame korstmossen op een hunebed tot eeuwenoude forten waarin vleermuizen overwinteren. Soms is dat een kwestie van ‘handen af’, gewoon zo laten. Vaker moeten we zorgvuldig beheren om karakteristieke landschapselementen van bijvoorbeeld linies of landgoederen in stand te houden.

Ook vertelt ieder monument iets over de geschiedenis van ons land en is daarmee drager van onze identiteit. Monumenten vertellen het verhaal over onze strijd tegen het water, maar ook over onze inzet van water als wapen in verschillende verdedigingslinies. In onze terreinen kun je nog steeds proeven van het genoeglijke buitenleven uit de zeventiende, achttiende en negentiende eeuw en zien hoe ons landschap in cultuur is gebracht. Talloze monumenten zijn een icoon voor de streek omdat ze er beeldbepalend zijn en een verbinding vormen met het verleden.

Samen

Wij beschouwen professioneel monumentenbeheer als een van onze kerntaken. Het cultuurhistorisch erfgoed in onze natuurgebieden willen we graag bewaren. Ook vinden we het belangrijk dat mensen de natuur en cultuur kunnen beleven. Zelf hebben we niet genoeg mensen en middelen om al deze sporen van het verleden te beheren, restaureren en open te stellen. Maar door samen te werken met organisaties en particulieren willen we dat wel voor elkaar krijgen. Zo doet een aantal forten inmiddels dienst als horecagelegenheid, natuurkampeerterrein of museum. Voorbeelden hiervan zijn: Radio Kootwijk, Vuurtoreneiland en het Waterliniemuseum in Fort bij Vechten.

Cijfers

  • 361 gebouwde rijksmonumenten in beheer bij Staatsbosbeheer, waarvan 13 vakantiewoningen Buitenleven Vakanties
  • 96 gebouwde rijksmonumenten in beheer bij erfpachters
  • 84 groene rijksmonumenten
  • 107 provinciale monumenten
  • 54 gemeentelijke monumenten
  • 221 archeologische rijksmonumenten
  • 923 monumenten in totaal

Werelderfgoed

Enkele monumenten, en soms ook de omliggende gebieden, hebben de status van UNESCO-Werelderfgoed. Zoals de Nieuwe Hollandse Waterlinie, de forten uit de Stelling van Amsterdam en de Waddenzee. Speciale erkenning is er voor het Maasheggengebied. UNESCO heeft de Brabantse Maasheggen aangewezen als biosfeergebied: gebieden met een speciale status waar mens en natuur samenkomen. Het landschap van de Hondsrug, gevuld met sporen uit het verleden, heeft de status UNESCO Global Geopark.

Vragen over dit onderwerp?
An van Veen
An van Veen Strategisch adviseur