Contact

Dossier Biomassa

Het beheer van onze terreinen levert veel bruikbare grondstoffen op die we zo efficiënt en duurzaam mogelijk hergebruiken.

Feiten en cijfers over biomassa

De Europese richtlijn ‘Bevordering van elektriciteitsopwekking uit hernieuwbare energiebronnen op de interne elektriciteitsmarkt’ omschrijft biomassa als volgt: ‘[Biomassa is] de biologisch afbreekbare fractie van producten, afvalstoffen en residuen van de landbouw (met inbegrip van plantaardige en dierlijke stoffen), de bosbouw en aanverwante bedrijfstakken, alsmede de biologisch afbreekbare fractie van industrieel en huishoudelijk afval.’

Biomassa is dus organisch materiaal. Bij Staatsbosbeheer bestaat dit materiaal uit diverse producten, waaronder hout, houtsnippers, natuurgras en riet. Op deze pagina vindt u feiten en cijfers over typen biomassa, verwerkingsmethodes, afnemers en duurzaamheid van (energie uit) biomassa.

Hoeveelheden biomassa Staatsbosbeheer

Per jaar komen uit onze terreinen honderdduizenden tonnen biomassa vrij in de vorm van resthout en maaisel. Resthout is het hout uit beheer dat niet hoogwaardiger gebruikt kan worden en dat wordt versnipperd tot houtige biomassa (houtsnippers). In 2018 verkocht dochterbedrijf Energiehout BV circa 103.000 ton houtige biomassa. Hiervan kwam ongeveer 49.000 ton uit de terreinen van Staatsbosbeheer, de rest kocht Energiehout BV in bij derden (zoals Natuurmonumenten, Rijkswaterstaat en andere beheerders van natuur en landschap). 

Maaisels uit ons beheer zijn met name natuurgras, maar ook heide en riet. Afhankelijk van de kwaliteit van het maaisel zoeken we naar de beste toepassing. Door de samenstelling is niet al het natuurgras geschikt voor diervoeding. In 2018 leverden we 10.000 ton natuurgras voor duurzame toepassingen zoals eierdozen, vergisting en veevoer. 70.000 ton voor bodemverbetering, 20.000 ton werd anders verwerkt.

Droge & natte biomassa

Biomassa is op basis van vochtgehalte te verdelen in droge en natte biomassa. Droge biomassa bestaat uit relatief droge organische stoffen, zoals hout. Droge biomassa is ‘eenvoudige biomassa’: het heeft geen bewerking nodig en levert een hoog rendement op. Er is dan ook veel vraag naar schone, houtige biomassa. Ons grote areaal aan bos en schone beheer maakt Staatsbosbeheer tot een belangrijke, betrouwbare leverancier voor dit type biomassa.

Natte, of verse biomassa komt vooral uit maaisel (gras, riet, heide, kragge). Deze vorm beschouwt men als lastige biomassa, omdat het niet direct kan worden verbrand. Het materiaal heeft eerst bewerking nodig. Daarvoor zijn al een aantal technieken beschikbaar en zijn andere methoden volop in ontwikkeling. Met enkele van deze technieken is natte biomassa te verwerken tot grondstof voor diverse toepassingen.

Verwerkingsmethoden biomassa

Onderstaand vindt u een overzicht van verwerkingsmethoden van biomassa die voor Staatsbosbeheer van belang zijn.

De nu gangbare verwerkingsmethoden:

  • Verbranding. Deze methode is geschikt voor hout en (in experimentele fase) voor ander maaisel. De techniek wordt in verschillende installaties toegepast:
    • Verbranding in verbrandingsovens (28% van het verbruik van hernieuwbare energie).
    • Meestoken in elektriciteitscentrales (20%). Voordeel hiervan is niet alleen dat men de biomassa voor energie gebruikt, maar ook dat deze techniek het gebruik en de CO2-uitstoot van traditionele bronnen sterk vermindert.
    • Verbranding in gespecialiseerde ovens (ruim 14%), zoals verbrandingsinstallaties voor afvalhout en voor kippenmest.
  • Vergisting. Deze methode wordt zowel op grote als kleine schaal (installaties bij boerenbedrijven) gebruikt. Vergisting is vooral geschikt voor nat maaisel.
  • Torrefractie. Bij torrefractie zet men door zuurstofloze verhitting natte biomassa om in biokolen. Deze kolen worden vervolgens gebruikt in verbrandingsinstallaties. Voor dit proces is zowel houtige als verse biomassa bruikbaar.
  • Hydrolyse. Bij deze methode zorgen bacteriën door toevoeging van water voor biologische afbraak van de biomassa, waardoor deze geschikter wordt voor verder verwerking – vaak vergisting. Deze techniek wordt inmiddels op bescheiden schaal toegepast (onder andere bij Attero, Venlo). Hiervoor is alle biomassa bruikbaar.

Verwerkingsmethoden in ontwikkeling:

  • Vergassing. Deze verwerkingstechniek wordt momenteel onderzocht. Zowel droge als natte biomassa is hiervoor bruikbaar.
  • Pyrolyse. Pyrolyse is onvolledige verbranding van biomassa. Door deze onvolledige verbranding ontstaat een gasmengsel dat men vervolgens omzet in vloeibare brandstof. Deze methode is in onderzoek en is zowel toepasbaar op houtige als op verse biomassa.

Percentage groene stroom uit biomassa

De Nederlandse regering formuleerde de doelstelling om een groot deel van de energie uit hernieuwbare bronnen te halen. Of dat lukt, hangt mede af van de technologische ontwikkelingen. De markt is nog volop in beweging en nog lang niet alle vormen van energieopwekking uit biomassa zijn rendabel. Momenteel is 90 procent van alle groene stroom in Nederland afkomstig van biomassa.

Afnemers biomassa

De biomassastromen uit de gebieden van Staatsbosbeheer worden in de markt gezet door dochterbedrijf Energiehout BV en joint venture Bio Enerco BV. Via die organisaties leveren we grondstoffen voor duurzame energie, bijvoorbeeld aan glastuinbouwbedrijven en aan de biomassacentrales van NUON in Lelystad en de Stadsverwarming in Purmerend.
Daarnaast leveren we natuurgras aan vergistingsinstallaties en voor de opwekking van groen gas. Een ander initiatief is een samenwerking met Huhtamaki die eierdoosjes maakt van ons natuurgras.

Hoe duurzaam is energie uit biomassa?

Steeds vaker rijst de maatschappelijke vraag of energie uit biomassa wel zo duurzaam is. CO2-uitstoot geldt daarbij als een van de criteria.

CO2-uitstoot bij verbranding biomassa

Bij de verbranding van biomassa komt weliswaar CO2-vrij, maar toch beschouwt men deze vorm van energieopwekking als CO2-neutraal. De CO2 die vrijkomt, komt namelijk direct weer in de koolstofcyclus terecht. Een boom of plant neemt gedurende zijn leven onder invloed van zonlicht CO2 op (fotosynthese). Zodra de boom sterft, keert ‘zijn’ CO2 terug in de koolstofcyclus en nemen levende bomen deze opnieuw op. Verbranding van materiaal versnelt dit proces hoogstens. Dit in tegenstelling tot de CO2 die bij de verbranding van fossiele brandstoffen vrijkomt: die is miljoenen jaren geleden uit het systeem gehaald en hoort eigenlijk niet meer thuis in het huidige systeem.

Milieubelasting restproducten, oogst en vervoer

Verbranding van biomassa levert restproducten op in de vorm van rook en de as die achterblijft in de verbrandingsoven. Bovendien vergen oogst en vervoer zo’n 3% van de energie die biomassa als brandstof oplevert. Dat percentage geldt wel als een onomkeerbare milieubelasting. Ook daarom streeft Staatsbosbeheer naar lokale allianties met marktpartijen voor de afzet van de biomassa uit de terreinen.

Henk Wanningen
Vragen over dit onderwerp? Henk Wanningen Hoofd productgroep biomassa