Informatie over cookies

Staatsbosbeheer maakt op deze website gebruik van cookies. Meer uitleg over cookies.

Noodzakelijk

Zorgt voor een goede werking van de website

Social

Nodig voor het delen van pagina's en bekijken van video's

Statistieken

Hiermee stemmen we de website af op voorkeuren van bezoekers

Forten en linies

Een theatervoorstelling, of een uitje met het hele gezin. Op de forten van Staatsbosbeheer is van alles te doen.

Het Linielandschap

Dichtbij het stedelijk gebied en toch ver weg van de drukte, diep verscholen in de natuur duiken ze plots voor je op als je een onopvallend polderweggetje inslaat: de forten van de Nieuwe Hollandse Waterlinie en de Stelling van Amsterdam. Voor de willekeurige bezoeker liggen ze lukraak verspreid in het Hollandse landschap, maar de locaties zijn in vroeger tijden met uiterste precisie uitgekozen. In een lint tussen Edam en de Biesbosch, verbonden door wandel-, fiets- en vaarroutes is natuur, cultuur en militaire geschiedenis voor iedereen nabij. Met elkaar vertellen ze een oer-Hollands verhaal over verdediging met water als bondgenoot. Een verhaal dat vooral goed bewaard is gebleven in het linielandschap en in de onverwachte natuur die zich daar twee eeuwen lang op vernuftige wijze aan heeft aangepast.

Uniek landschap


De forten staan niet op zichzelf. Samen met de andere verdedigingselementen zijn ze onlosmakelijk verbonden met het omringende landschap. Bij deze linies werd de vijand tegengehouden door grote stukken land onder water te laten lopen. Een ingenieus systeem zorgde voor de inundatie van het gebied en was vooral gebaseerd op de beheersing van de verschillende waterpeilen in het gebied door middel van dijken, kaden en sluizen die speciaal voor dit doel waren ontworpen. Een klein laagje water tussen 40 en 60  centimeter – te ondiep voor schepen, te diep voor man en paard – zou voldoende zijn om de vijand tegen te houden. Op plaatsen waar inundatie niet mogelijk was bouwde men forten. Deze strategisch gepositioneerde militaire bolwerken dienden ter bescherming van het inundatiesysteem en dekten de accessen; hoger gelegen dijken en wegen. 

Groene forten

Met militaire precisie werden er op de forten bomen en struiken aangeplant en onderhouden. Opvallend is dat de beplanting op de forten van de Nieuwe Hollandse Waterlinie anders is dan die van de Stelling van Amsterdam. In de waterlinie was het op veel plekken de bedoeling om het fort aan het zicht te onttrekken door beplanting met bomen en struiken. In de Stelling moest de beplanting het de vijand moeilijk maken om te zien waar de kanonnen stonden of waar de troepen zich bevonden. Tegenwoordig zie je op de forten nog dichte hagen van stekelige meidoorns die als natuurlijke rollen prikkeldraad hebben gediend. Ook zijn er vakken met hakhout. Dat werd niet alleen gesnoeid om de wallen met hout te versterken maar diende ook als brandstof voor de ovens en kachels. De forten in dat landschap hebben hun historische waarde behouden en doordat de natuur er decennialang haar gang heeft kunnen gaan, zijn op veel forten de natuurwaarden groot. De afwisseling en vele jaren van rust hebben prachtige groene oases opgeleverd.

Natuur op de forten

Ecologisch zijn de forten van grote waarde. Ook in dit opzicht kan men spreken van een zeer strategische ligging. De forten zijn pieken van puimsteen en zand in een landschap van veen en klei. Het zijn niet alleen stenen bouwsels, ook de bodem is anders vanwege de fundering. De forten mochten natuurlijk niet langzaam wegzakken in de zachte drassige grond. In het verder natte landschap liggen ze hoog een droog. De gevolgen van menselijk militair ingrijpen is hier 200 jaar na dato duidelijk zichtbaar in zowel het landschap als de natuur die hier voorkomt.

Bloemrijke oases

Door de andere ondergrond en de hoge en droge ligging zijn hier ook andere plantsoorten te vinden die normaal niet op deze plekken in het land voorkomen. Bijvoorbeeld glanshaverhooiland. Normaal gesproken is het kenmerkend voor rivierdijken, uiterwaarden en krijtafzettingen of lössgronden in Limburg maar men vindt het dus ook op de forten. Een bezoek aan een fort kan zich in het voorjaar vertalen in een verrassende ontmoeting met bloemrijke soorten als glanshaver, groot sleepkruid, gele morgenster, glad walstro en beemdkroon (bloemrijke soorten die de forten tijdens de bloeiperiode in prachtige kleuren hullen.

Ook verschillende mossen en varens, die oorspronkelijk groeien op rotswanden in zuidelijk of oostelijk Europa of de historische grachtwanden van Amsterdam en Utrecht, zijn te vinden op de stenen wanden van de forten.