Dossier Monumenten

Staatsbosbeheer beheert niet alleen natuur maar draagt ook zorg voor ruim 800 monumenten.

Cijfers

Definitie monument

Onder ‘monument’ verstaan we een object dat het Rijk, een gemeente of een provincie expliciet of voorlopig als zodanig heeft aangewezen: het heeft een formele status en een monumentnummer vastgelegd in een officiële brief. De aanwijzing gaat in principe gepaard met een redengevende of waardestellende beschrijving.

Complex

Soms gaat het niet alleen om één monument maar om een verzameling van monumenten die als geheel een extra landschappelijke en cultuurhistorische waarde hebben: een zogenoemd complex. In dat geval krijgt het complex een afzonderlijk complexnummer met een bijbehorende redengevende beschrijving. Dat kan bijvoorbeeld het geval zijn bij een landgoed met een hoofdgebouw, bijgebouwen, lanen, priëlen en tuinvazen. Behoud van de kwaliteit van het ensemble en de beleving daarvan is voor Staatsbosbeheer cruciaal.

Wettelijk beschermde monumenten

In Nederland zijn er 4 typen wettelijk beschermde monumenten: rijksmonumenten, provinciale en gemeentelijke monumenten en beschermde stads- of dorpsgezichten. Bij Staatsbosbeheer vormen de rijksmonumenten veruit de grootste groep. Daarbinnen worden allerlei onderscheiden gemaakt, zoals de eerdergenoemde complexen. Ook zijn er groene monumenten en archeologische. Staatsbosbeheer heeft 206 archeologische monumenten en 87 complexen in beheer op een totaal van 800 rijksmonumenten.

UNESCO

Een aantal monumenten, en soms ook de omliggende gebieden, hebben de status van Werelderfgoed zoals toegekend door de UNESCO. Dat is bijvoorbeeld het geval bij forten uit de Stelling van Amsterdam, de Waddenzee en Schokland en omgeving (in de Noordoostpolder). Speciale erkenning is er voor het Maasheggengebied. UNESCO heeft de Brabantse Maasheggen aangewezen als biosfeergebied: gebieden met een speciale status waar mens en natuur samenkomen. Het landschap van de Hondsrug, gevuld met sporen uit het verleden, heeft de status UNESCO Global Geopark. Voor de Nieuw Hollandse Waterlinie is de status Werelderfgoed aangevraagd.

Wettelijke taak

Daarnaast heeft Staatsbosbeheer een taak die veelomvattender is dan monumentenbeheer. Die is vastgelegd in de wet op de Verzelfstandiging van Staatsbosbeheer en luidt: “Staatsbosbeheer is belast met het beheer van de bij deze dienst krachtens eigendom of enig ander zakelijk dan wel persoonlijk recht berustende objecten en het verkrijgen van objecten, met als doelstelling bestaande, onderscheidelijk potentiële, natuurwetenschappelijke, bosbouwkundige, landschappelijke, recreatieve, archeologische, aardkundige of cultuurhistorische waarden, dan wel de met die waarden verband houdende bestaande of potentieel aanwezige educatieve waarden, in het algemeen belang duurzaam in stand te houden, onderscheidelijk met het oog daarop te ontwikkelen, één en ander in overeenstemming met het ten aanzien van de instandhouding en ontwikkeling van de voornoemde waarden door onze Minister geformuleerd beleid. Onder beheer wordt mede verstaan de bevoegdheid tot vervreemding.”

Meer dan alleen geschiedenis

Uit de wettekst blijkt dat Staatsbosbeheer ‘in het algemeen belang’ werkt. Dat betekent onder meer dat we monumenten namens en voor iedereen beheren.
Om monumenten levensvatbaar te houden of te maken is het vinden van nieuwe economische dragers vaak noodzakelijk. Een benut monument is een behouden monument. Hierbij kijkt Staatsbosbeheer er naar dat de monumenten waar mogelijk wel beleefbaar blijven voor het publiek. Goede voorbeelden van herbestemming van monumenten om ze een nieuwe, rendabele en toegankelijke toekomst te bieden zijn Radio Kootwijk, Vuurtoreneiland en het Waterliniemuseum in Fort bij Vechten.

An van Veen
Vragen over dit onderwerp? An van Veen
Strategisch beleidsmedewerker
a.veen@staatsbosbeheer.nl

logo cultureel erfgoedjaar
Lees meer

over de activiteiten van Staatsbosbeheer in het

Europees erfgoedjaar

Deze site gebruikt cookies. Klik hier voor meer informatie.

Sluiten