Informatie over cookies

Staatsbosbeheer maakt op deze website gebruik van cookies. Meer uitleg over cookies.

Noodzakelijk

Zorgt voor een goede werking van de website

Social

Nodig voor het delen van pagina's en bekijken van video's

Statistieken

Hiermee stemmen we de website af op voorkeuren van bezoekers

Contact

Dossier Flora en fauna

Een bloeiend dieren- en plantenleven in Nederland. Daar zetten we ons voor in. Meestal door een gunstige leefomgeving te creëren, soms door ze juist in toom te houden.

Eikenprocessierups

Vanaf mei begint de eikenprocessierups-tijd. De rupsen zijn dan volop te vinden in eikenbomen en hun brandharen van 0,2 tot 0,3 mm kunnen bij aanraking je huid flink irriteren. Maar ze waaien ook met de wind in je ogen, oren, neus, of keel. Hier geven de haren stoffen af die een allergische reactie veroorzaken. Je kunt dan last krijgen van zwellingen, jeuk of - in het uiterste geval - ademhalingsproblemen.

Waar kan ik de rups tegenkomen?

Vooral rijen eiken langs fietspaden en wegen zijn favoriete nestplaatsen van de rups. Maar je vindt ze ook in alleenstaande bomen en in parken. Zelfs aan de randen van bos en natuurgebieden duiken ze steeds vaker op.

Hoe voorkom ik dat ik brandhaartjes oploop?

Vermijd contact. Ga geen broodje kaas eten onder zo’n boom, loop niet onder de nesten door en raak de rupsen, nesten en bomen niet aan. Dit advies geldt ook voor je hond. Honden hebben ook last van de brandharen. Bovendien slepen ze deze makkelijk mee naar binnen via hun vacht.

Wat als ik toch in aanraking ben gekomen met brandhaartjes?

Ga niet krabben als je jeuk hebt. Strip de huid met plakband om de brandharen ervan af te trekken. Was kleding zo mogelijk op 60 graden. De meeste klachten verdwijnen binnen 2 weken, maar het is verstandig bij ernstige klachten contact op te nemen met de huisarts.

Waarom zijn ze een plaag geworden?

Het is nog niet precies bekend hoe de toename van de eikenprocessierups veroorzaakt is. De klimaatverandering heeft het mogelijk gemaakt dat de eikenprocessierups hier voorkomt, maar is nog geen verklaring van de plaagvorming. Oorzaken daarvan zijn zeer waarschijnlijk gelegen in het gebrek aan natuurlijke vijanden. Door de biodiversiteitscrisis zijn veel voedselkringlopen in ecosystemen aangetast. Ook vinden we de natuurlijke vijanden van de eikenprocessierups als sluipwespen en sluipvliegen minder terug in de monoculturen van eikenlanen. Overigens blijken ook kool- en pimpelmezen de rups op hun menu te hebben staan.

Gaat de overlast van de eikenprocessierups verdwijnen?

Het bezoek of verblijf in bossen en natuurgebieden brengt altijd al risico’s met zich mee. Denk aan vallende takken, omvallende bomen en de aanwezigheid van wespen en teken. Nu zijn daar de eikenprocessierupsen bij gekomen. Er gaat wat tijd overheen voordat de risico’s bij iedereen bekend zijn en wandelaars en fietsers er beter op gaan letten de rupsen te mijden. Uiteindelijk zullen eikenprocessierupsen onder dezelfde categorie vallen als teken, wespen en muggen: vervelend, maar we zullen ermee moeten leren leven. Iedereen zal zich moeten realiseren dat dit insect niet is uit te roeien.

Wat doet Staatsbosbeheer?

Staatsbosbeheer gaat geen eiken kappen als er rupsen in zitten. Alleen op plekken waar mensen veel en langdurig in contact kunnen komen met de brandharen kunnen we eventueel tijdelijk nesten afzuigen. Denk hierbij aan aanwezigheid van veel eiken met eikenprocessierups op picknickplaatsen, kampeerplekken, ligweiden, kinderspeelplaatsen, bezoekerscentra en drukke evenementen in natuurgebieden.

In alle overige natuurgebieden wordt geen actie ondernomen, omdat dit praktisch en financieel niet haalbaar is. Het gaat immers om grotendeels zeer arbeidsintensief werk, dat deels uitgevoerd moet worden door bedrijven met gespecialiseerde apparatuur, speciaal opgeleid personeel met specifieke beschermende kleding. Ook herhaald monitoren, maatregelen nemen en speciale afvalverwerking op specifieke tijdstippen vraagt de nodige tijd en geld. Dat betekent relatief zeer hoge beheerkosten. Met name de eigenaren van grotere gebieden kunnen daarom niet anders dan beperkt preventief tegen eikenprocessierupsen optreden. Verwijdering van alle nesten is in bos- en natuurgebieden te arbeidsintensief en kostbaar. Bovendien maken eikenprocessierupsen gezamenlijk miljoenen brandharen; die zijn onmogelijk allemaal op te ruimen.

Hoe is de overlast te stoppen?

Om op de lange termijn de overlast duurzaam tegen te gaan is het belangrijk om vooral te kijken naar de oorzaken van de massale aanwezigheid van de eikenprocessierups. Het gebruik van biologische bestrijdingsmiddelen vormt geen duurzame oplossing, omdat deze zorgen voor een verdere aantasting van de voedselkringloop. Daarom ligt de focus in bos- en natuurgebieden op het herstel van het voedselkringloop met natuurlijke vijanden als de spreeuw, kauw, kool- en pimpelmees, op basis van een ecosysteembenadering.

Wie is verantwoordelijk voor de eikenprocessierupsen?

Eikenprocessierupsen hebben geen eigenaar, ook al zitten ze in een boom die wel een eigenaar heeft. Het zijn in het wild voorkomende dieren net als bijvoorbeeld muggen, wespen en teken. Een terrein- of boomeigenaar is daarom juridisch niet aansprakelijk voor schade, omdat men daarvoor het dier moet bezitten, zoals een boer zijn vee of een wandelaar zijn hond. Er is dus geen sprake van risicoaansprakelijkheid, maar dat betekent niet dat een eigenaar achterover kan leunen bij constatering van eikenprocessierupsen. Hij kan actief ingrijpen, voornamelijk door voorlichting te geven en te waarschuwen, of incidenteel kunnen er geaccepteerde bestrijdingsmethoden worden ingezet.

Op verschillende manieren is in de rechtspraak aangegeven dat een eigenaar niet alles hoeft te doen om hinder, gezondheidsrisico’s of gevaar voor anderen te voorkomen. Bepaalde natuurlijke processen, zoals aanwezigheid van brandharen of overwaaiende onkruidzaden, leiden niet per definitie tot aansprakelijkheid. Ook in 2008 stelde een rechtbank ten aanzien van de bestrijdingsmaatregelen van een gemeente inzake eikenprocessierupsen: “Welk bestrijdingsmiddel ook zou zijn toegepast, het is niet mogelijk om de eikenprocessierups en dus ook de daarmee gepaard gaande overlast volledig uit te bannen.” Het gaat erom de risico’s in redelijkheid te beperken, maar als een mogelijke maatregel achterwege is gelaten maakt dit de beheerder niet meteen aansprakelijk.

Meer info

Op de website eikenprocessierups.nu vind je meer informatie.