Radio Kootwijk

Open heidevelden, de grootste actieve zandverstuivingen van West-Europa en het monumentale zendstation Radio Kootwijk.

Monumentaal zendcomplex

Radio Kootwijk toont de ontwikkeling van de radiotelegrafische communicatie. De cultuurhistorische waarde van gebouw A is zeer groot. Dit langeafstand-zendstation is in Nederland uniek en internationaal zeer zeldzaam. Wereldwijd zijn er slechts drie andere vergelijkbare grootschalige monumentale zendcomplexen.

Hallo Bandoeng

In 1923 werd hoofdgebouw A als lange golfzender in gebruik genomen. Al snel daarna werd overgestapt op het zenden via de korte golf. Op 7 januari 1929 stelde koningin-moeder Emma de radiotelefoonverbinding met Nederlands-Indië officieel in gebruik. Dat gebeurde met de legendarische woorden: "Hallo Bandoeng, hallo Bandoeng hoort u mij?"

Radio-uitzendingen

De voortschrijdende techniek maakte het mogelijk dat er vanaf 1933 ook uitzendingen kwamen naar Suriname, Curaçao, Noord- en Zuid-Amerika, Japan en de belangrijkste Europese landen. Vanaf 1935 kwamen ook radio-uitzendingen van de omroepverenigingen vanuit Radio Kootwijk. Tijdens de Tweede Wereldoorlog gebruikten de bezetters het station voor spionage. Na de oorlog behield Radio Kootwijk een belangrijke functie als transmissiestation voor de telefonie met de scheepvaart (Radio Scheveningen), voor het luchtvaartverkeer en voor de Nederlandse radioastronomie.

Uit de lucht

De uitbreiding van zendapparatuur ging door tot de opkomst van satellietzenders in de jaren zeventig. Van 1974 tot 1998 werd Radio Kootwijk alleen nog gebruikt voor lucht- en scheepvaartverkeer. Op 31 december 1998 ging Radio Kootwijk definitief uit de lucht. In 2000 werd alle apparatuur verwijderd. In 2009 is het voormalig zendstation Radio Kootwijk overgedragen aan Staatsbosbeheer.

Monumentale zaal

Het voormalige zendgebouw A is de grote publiekstrekker van Radio Kootwijk. De binnenkant van het gebouw valt op door een monumentale zaal waar de zendmachines stonden. Er ligt een prachtige tegelvloer. De zaal is bijna 900 m2 groot en 15 meter hoog. Ideaal voor de beurzen, tentoonstellingen, voorstellingen en bedrijfsevenementen die hier regelmatig zijn.
Het gebouw is het belangrijkste werk van architect Luthmann en één van de eerste grote gebouwen van beton. Ook de ligging in de open, natuurlijke ruimte en de samenhang met andere complexonderdelen maken het gebouw zeer waardevol. Bij dit zendgebouw ontstond een dorp voor de medewerkers, werkplaatsen, loodsen en bouwwerken voor water en energie.

Zendcirkel

Markant is ook het lege zendterrein rondom gebouw A. Dit terrein wordt ‘zendcirkel’ genoemd, ook al heeft het de vorm van een zeshoek. Op vijf hoekpunten en in het midden, achter gebouw A, stonden zes antennemasten van de lange golfzender (met een hoogte van 212 meter). Het zendterrein is bij de aanleg helemaal vlak gemaakt.

Nutsgebouwen

Ten noordwesten van gebouw A, in de bossen, ligt het terrein van het 50kV-station. Dit station was nodig voor de eigen energievoorziening van de zenders en is onderdeel van het complex van Radio Kootwijk. Andere nutsgebouwen zijn een opvallende watertoren, transformatorhuisjes, pomphuisjes enzovoort. Daarnaast waren gebouwen nodig zoals een hotel (het voormalige Tehuis voor Ongehuwde Ambtenaren), werkplaatsen, opslagruimten en kantoren. Ook zijn er woningen gebouwd voor de directeur, voor de ingenieurs en voor de arbeiders. De gebouwen en infrastructuur zijn tussen 1918 en 1965 gerealiseerd. Een deel van de gebouwen heeft grote cultuurhistorische betekenis.